Antonín Dvořák
Antonín Leopold Dvořák werd op 8 september 1841 geboren in Nelahozeves, een dorp bij Kralupy nad Vltavou (= aan de Moldau) in Tjechisch Bohemen, even ten noorden van Praag. Hij was violist, organist, muziekleraar, dirigent en componist. Op 1 mei 1904 stierf hij in Praag. Met Bedřich Smetana en Leoš Janáček wordt Dvořák gerekend tot de grootste componisten van zijn land.
Jonge jaren
Vader František Dvořák heeft een herberg annex slagerij in Nelahozeves, moeder Anna Zděnková is de dochter van een rentmeester. Ze trouwen in 1840 en Antonín is de eerste van hun negen kinderen. Op 6-jarige leeftijd krijgt hij zijn eerste vioolles. Als 12-jarige vertrekt hij naar Zlonice om daar Duits te leren (een belangrijke taal in Bohemen, dat toen deel uitmaakte van Oostenrijk-Hongarije). Van de dirigent van het kerkkoor in Zlonice krijgt hij piano- en orgelles, waarna hij in het kleine orkest van zijn leraar speelt en ook begint te componeren.
Werk & liefde
In oktober 1857 gaat Dvořák op de Duitstalige Praagse orgelschool. Omdat hij geen werk als organist kan krijgen, werkt hij als (alt)violist in een orkest dat in cafés, kiosken en op marktpleinen ouvertures en potpourri’s speelde. Gedurende de elf jaren dat hij in dit orkest speelt, bekwaamt hij zich als autodidact in het componeren, zonder dat hij ook maar één werk publiceert. Vanaf 1862 speelt het orkest van Komzák in een nieuw Praags theater en gaat het geleidelijk op in het operaorkest. Naast zijn werk geeft Dvořák pianoles. Twee leerlingen van hem zijn Josefina en Anna Čermáková. Dvořák wordt verliefd op de 16-jarige Josefina, een verliefdheid die ongelukkig afloopt. Acht jaar later huwt hij Anna, in 1873. Intussen heeft hij twee symfonieën gecomponeerd en zijn eerste opera Alfred geschreven. Werk dat nooit is opgevoerd tijdens zijn leven, maar in 1871 gaat zijn opera Král a uhlíř (De Koning en de kolenbrander) in première. Een doorbraak blijft uit. Het werk geldt als té virtuoos. Dvořák herschrijft het en in november 1874 wordt het weer uitgevoerd, en deze keer met succes.
Slavische dansen
Om meer tijd voor het componeren te krijgen, stopt hij als altviolist in het operaorkest. Als hij voor zijn hymne Die Erben des Weißen Berges (voor koor en orkest) een Tsjechisch-nationaal verhaal als uitgangspunt neemt, zorgt dit voor een doorbraak bij het grote publiek. Hij leert de Duitse componist Brahms kennen, de twee raken bevriend en inspireren elkaar, wat te herkennen is in zijn Slavische Dansen. De populaire, optimistische Slavische periode van Dvořák is begonnen, die loopt vanaf deze Slavische Dansen tot aan zijn 6de en 7de symfonie, rond 1880. Want vanaf dan heerst in zowel Oostenrijk als Duitsland een anti-Tsjechische stemming, wat voor Dvořák gevolgen heeft. Muziek die als Tsjechisch of Slavisch wordt betiteld, wordt hier niet meer graag gespeeld. Gelukkig is zijn naam al gemaakt.
De Nieuwe Wereld
Een jaar eerder, in 1879, vindt in het Londense Crystal Palace de eerste uitvoering van de Slavische Dansen in Engeland plaats. Met succes. 
Ook zijn vocale muziek wordt enthousiast ontvangen (zoals het Stabat Mater). Hij krijgt opdrachten, zo schrijft hij o.m. voor de stad Birmingham het Requiem en voor het Leeds Festival Svatá Ludmila (De Heilige Ludmilla). Vanaf 1890 is Dvořák docent aan het Praags conservatoriom, werk dat hij echter van 1892 tot 1895 onderbreekt om directeur te zijn van het door de schatrijke Jeanette Thurber gestichte National Conservatory in New York. Naast dit werk blijft de slagerzoon componeren. Zo ontstaan de ‘Amerikaanse composities’, zoals zijn 8ste en zijn 9de symfonie Uit de Nieuwe Wereld. Dit laatste werk, zijn populairste, schreef hij in 1889, in zijn huis in Vysoká, terug in Tsjechië.
Met het werk van Dvořák vindt de Tsjechische muziekwereld zijn nationale identiteit. Wat Bedřich Smetana begonnen was, brengt Dvořák tot een hoogtepunt. Antonín Dvořák overlijdt in Praag op 62-jarige leeftijd. Een man van eenvoudige komaf, die graag een biertje dronk, en die compositie na compositie uit zijn mouw leek te schudden. Werk waarin vaderlandsliefde, verbondenheid met de natuur, religieus besef en uitbundige levensvreugde tot uitdrukking komt.
Meer informatie
www.antonindvorak.cz, site van het Antonín Dvořák-Museum (info in o.m. Duits & Engels), of lees Scherzo Capriccioso van Josef Skvorecky (zie: Boeken).
[mappress mapid="850"]
Plaats een reactie
