Het Mayarijk voor Dummies
De Popol Vuh, de bijbel van de klassieke Maya’s, is klip en klaar: de Mayagoden waren het, die vanuit het niets de aarde, hemel en zon schiepen. De mens maakten ze uit maïs: het vlees uit maïskolven, ledematen uit maïsdeeg, het verstand uit maïsmeel en maïsvocht werd mensenbloed. Die maïsmensen drukten meteen maar hun stempel op de wereld: eerst voorzichtig met bescheiden grafbergen, later uitbundig met complete Mayasteden vol paleizen, tempels en piramides, en nog later met verfijnde bouwkunst vol arbeidsintensieve opsmuk.
De ruim drieduizendjarige geschiedenis van de Maya’s valt te verdelen in drie
fases: de preklassieke periode van pakweg 2000 vóór tot 250 na Christus, aansluitend de klassieke periode van 250 tot 900 n.Chr. en de postklassieke periode van 900 tot 1500. De postklassieke periode vormde de opmaat tot de grote bloei van de Mayabeschaving, in de klassieke periode. Uit die tijd stammen de nu wereldberoemde Mayasteden Palenque, Tikal en Copán. Later trokken de Maya’s naar het schiereiland Yucatán voor de postklassieke periode, het begin van het einde.
De Mayacultuur was tot grote hoogte opgestuwd, wat blijkt uit de reusachtige piramides in Uxmal en Chichén Itzá, een van de Zeven Nieuwe Wereldwonderen.
Over de precieze reden van de ondergang van de Maya’s zijn de geleerden het nog lang niet eens, maar de theorie met de meeste aanhang is dat de decadente levensstijl de beperkt aanwezige bodemschatten in rap tempo opslokten. De Maya’s hadden simpelweg niet meer te eten en drinken, verspreidden zich in kluitjes over de Amerika’s en het majestueuze Mayarijk stortte als een kaartenhuis ineen.
De verlaten Mayasteden werden overwoekerd door het oerwoud en verzonken door de eeuwen heen in de vergetelheid. Totdat de Amerikaanse schrijver John Lloyd Stephens en de Britse illustrator Frederick Catherwood tijdens een 19e-eeuwse ontdekkingsreis stuitten op mysterieuze heuvels die te geometrisch gevormd waren om niet door mensenhanden te zijn gemaakt. Sindsdien zijn tientallen Mayasteden opgegraven, nog steeds liggen er honderden begraven in de jungle.
Cenotes, overal cenotes 
Zonder water geen mais en zonder maïs geen Maya’s. In de droge en dorre vlakte van Yucatán is water een schaars goed. Voordat de Hollanders waterbeheer tot hun ambacht maakten, beheersten de Maya’s die kunst allang. Onder veel Mayasteden gaat een ingenieus netwerk van tunnels en bassins schuil, en verspreid over het schiereiland liggen duizenden cenotes; kalkstenen grotten en ondergrondse kratermeren vol koel, kristalhelder bronwater.Veel van die cenotes bieden bezoekers de kans om even te ontsnappen aan de smoorhitte met een verfrissende duik in het heilige water van de Maya’s. Sommige zijn drukke toeristische attracties vol krijsende kinderen, andere bieden een stille en sfeervolle, haast mystieke ervaring. Hou je zwemspullen dus altijd paraat. De grootste concentratie van cenotes is te vinden in het achterland van Tulum. Vanaf Puerto Morelos leidt de Ruta de los Cenotes over een zandpad door het bos van de ene naar de andere pretbron – in enkele ervan kan ook gesnorkeld en gedoken worden.
Unesco Werelderfgoed
Alle Mayasteden zijn anders, alle zijn ze bijzonder. Toch is de ene Mayastad nóg bijzonderder dan de ander. Althans, volgens Unesco. De Werelderfgoedlijst vermeldt Chichén Itzá, Uxmal, Palenque en Calakmul in Mexico, Tikal en Quirígua in Guatemala, en Copán in Honduras.
Moderne Maya’s hebben het niet makkelijk
‘Wij zijn geen mythes uit het verleden of ruïnes in de jungle. Wij zijn mensen en we willen worden gerespecteerd, en niet het slachtoffer worden van discriminatie en racisme.’ Aldus Rigoberta Menchú, de Maya-mensenrechtenactiviste die in 1992 de Nobelprijs voor de Vrede kreeg. Wie denkt dat de Maya’s een mythologische mensheid zijn die nu niet meer bestaat, heeft het mooi mis.Verspreid over het vroegere Mayarijk leven nu zo’n zeveneenhalf miljoen indianen die rechtstreeks afstammen van de oude Maya’s. In het zuiden van Mexico woont een miljoen Maya’s, Guatemala heeft met zes miljoen (op een totale bevolking van tien miljoen) de grootste populatie en kleine kluitjes leven in Honduras, Belize en El Salvador. Ze zijn verdeeld over tientallen verschillende stammen, met elk hun eigen taal en tradities. Eén ding hebben ze gemeen: moderne Maya’s hebben het niet makkelijk.Hedendaagse Maya’s worden achtergesteld en gediscrimineerd. Ze spelen geen rol van betekenis in de politiek, leven goeddeels onder de armoedegrens en geïsoleerd op het platteland of in de bergen, worstelen met de keuze tussen hun aloude tradities of aansluiting bij de moderne wereld, en zijn door slechte scholing nauwelijks in staat om met elkaar te communiceren (er zijn liefst 31 verschillende Mayatalen en –dialecten), laat staan met de Spaanstalige bevolking die het voor het zeggen heeft.Langzaam maar zeker komt er verbetering in de situatie. Niet alleen door de inspanningen van Menchú en andere invloedrijke Maya’s, maar ook doordat steeds meer toeristen, nadat ze de ruïnes hebben bewonderd, nieuwsgierig zijn naar de afstammelingen van die eeuwenoude cultuur. Om vervolgens aangenaam verrast te worden door de kleurige klederdrachten, mystieke rituelen en hartverwarmende vriendelijkheid van de moderne Maya’s. Op verschillende plaatsen, vooral in Guatemala, zijn duurzame toeristische projecten op touw gezet ten bate van de hedendaagse Maya’s.
‘La Riviera Maya’
Zon, zee en zand zijn de belangrijkste toeristische trekpleisters van Mexico, Guatemala, Honduras en Belize. Langs de Caribische oostkust van Yucatán ligt ‘La Riviera Maya’. Cancún en Playa del Carmen zijn de populairste badplaatsen, bomvol taxfree-winkels, McDonald’sen, Burger Kings en met beide een wild nachtleven, en op vakantie-eiland Cozumel meren dagelijks drie kolossale cruiseschepen af. Drukke boel, maar er zijn gelukkig ook beeldschone badplaatsjes met weelderige zandstranden en wuivende palmbomen die nog níet zijn verpest door massatoerisme, zoals Puerto Morelos en Punta Bete.Van massatoerisme is in Belize nog helemaal geen sprake, terwijl ’s werelds langste barrièrerif na dat van Australië het tot een paradijs voor duikers en snorkelaars maakt. Koraaleiland Caye Caulker is
vanuit Belize-Stad het makkelijkst bereikbaar per veerboot. Met La Ruta Maya
ben je zomaar een maand zoet.
Plaats een reactie
