Bezienswaardigheden in Istanbul

Bij een eerste bezoek aan Istanbul is er een aantal bezienswaardigheden die sowieso op je lijstje zouden moeten staan. Aya Sofia, Topkapi Paleis en de Blauwe Moskee bijvoorbeeld, die heel handig op loopafstand van elkaar liggen. Maar er is veel meer te zien in en om de stad. Zowel voor de beginnende als voor de gevorderde Istanbul-bezoeker heb ik een aantal tips en adviezen, kies maar uit!

De conciërge van het Dolmabahce paleis poseert graag. Hij meldt me daarna wel dat ik voor mijn camera een apart toegangskaartje moet kopen of ‘m in een kluisje achter moet laten. Ik laat hem de foto zien en vraag hem of er geen uitzonderingen zijn. Onderhandelen kan altijd en overal in Turkije: ik beloof hem de foto toe te mailen en de camera gaat gratis mee het paleis in.

Aya Sofia

Ruim 20.000 bouwvakkers en duizend kunstenaars werkten zes jaar aan deze kolossale kerk. Kerk? Inderdaad, vanaf 537 was de Aya Sofia negen eeuwen lang een kerk, totdat de moslims er vier minaretten bovenop kwakten – waarvan er maar twee gelijk zijn – en de christelijke mozaïeken enthousiast verstopten achter dikke lagen pleisterwerk. De christenen en de moslims streden om de Aya Sofia tot 1934, toen de staat ingreep en het van gebedshuis tot museum omdoopte. In augustus 2009 werd een historische ontdekking gedaan: één van de zes engelmozaïeken, meer dan 160 jaar verbogen achter dikke lagen pleister, kwam aan het licht. Het kunstwerk uit de 14e eeuw was het laatst gezien door de Zwitserse architect Gaspare Fossati die tussen 1847 en 1849 in opdracht van de sultan de kalklagen aanbracht.
Di-zo van 09.30 tot 16.30, Sultanahmet-plein, Sultanahmet, tel. +90 212 522 17 50.

Paleis van de sultans

Het majestueuze paleis van de sultans diende als decor voor honderden films en is dé topattractie van Istanbul. Het is ook meteen de duurste: een kaartje voor het paleis kost zo’n 8 euro, daar komt nog zo’n 6 euro bij voor de harem en nog eens zo’n 4 euro voor de kroonjuwelen. Trek gerust een dag uit om het kolossale paleis te zien. Ondanks lange rijen en een verplichte bliksemrondleiding (achtervolgd door een bewaker) doe je er goed aan om de harem níet over te slaan.
Ma en wo-zo van 09.00 tot 16.00, Sogukcesme Sokak, Sultanahmet, tel. +90 212 512 0480.

Blauwe Moskee

Toen sultan Ahmet zijn moskee liet bouwen, maakte hij zich niet geliefd: alleen de moskee van de Profeet zelve in Mekka had zes minaretten. Schande. Iedereen kent de Sultanahmet Camii, zoals het gebedshuis officieel heet, als de Blauwe Moskee – vanwege de blauwe gloed die van de duizenden Iznik-tegeltjes afstraalt. De Blauwe Moskee functioneert in tegenstelling tot de Aya Sofia nog altijd als moskee en is tijdens gebedsdiensten dus verboden terrein. In het zomerseizoen is er buiten net na zonsondergang een muziek- en lichtshow.
Dagelijks van 09.00 tot 17.00, At Meydani Sokak 17, tel. +90 212 458 0776.

Hippodroom

Het ovalen plein voor de eerder genoemde ‘Grote Drie’ is het voormalige Hippodroom, de beroemdste plek van Constantinopel, zoals Istanbul in Byzantijnse tijden heette. Het Hippodroom verrees in 200 v.Chr. toen keizer Septimus Severus Constantinopel herbouwde, en onder Constantijn de Grote werd het hét culturele hart van de stad. Ook de Ottomanen gebruikten het plein als paardenrenbaan en sportveld, en voor ander entertainment, zoals bloedige executies. Van dat oorspronkelijke plein is weinig over; alleen twee obelisken bleven bewaard. Later werd daar een derde obelisk, 1500 jaar oud en afkomstig uit Egypte, aan toegevoegd.

Grand Bazaar

In de Grand Bazaar (Kapalicarsi in het Turks) zijn meer dan 4.000 winkeltjes in honderden kleine weggetjes, dus verdwalen is bijna onvermijdelijk. Lantarens fonkelen je tegemoet, tapijten worden in alle talen aangeboden en ook sieraden, theeglazen en kledingstukken zijn hier in overvloed. Bereid je voor op opdringerige koopmannen dat hoort er hier net zo bij als afdingen. Kijken-kijken-niet-kopen mag natuurlijk ook.
Ma-za van 08.30 tot 19.00, Sultanahmet.

Verzonken Paleis

Je ziet de iele entree van dit ‘verzonken paleis’ zomaar over het hoofd, vlakbij de Grote Drie, maar goed verstopt onder het Hippodroom. Dit prachtige Byzantijnse ondergrondse waterreservoir met 336 pilaren was eeuwenlang vergeten, tot de miraculeuze herontdekking in 1700. In 1963 peddelde James Bond hier rond in From Russia with Love, maar tegenwoordig zijn er (helaas) betonnen wandelpaden. Achterin liggen twee Medusa’s, bij de uitgang is een schattig cafeetje.
Dagelijks van 09.00 tot 17.30 (nov-apr tot 16.30), Yerebatan Caddesi 13, Sultanahmet, tel. +90 212 522 12 59.

Dit onvoorstelbaar zwierige renaissancebouwwerk nam in 1853 de functie van sultanhuis over van het Topkapi-paleis. Het interieur, bedacht door een Franse operaontwerper die alle remmen los gooide, heeft zo mogelijk nóg meer frutsels en tierelantijnen. Dit paleis was het prestigeproject van een verkruimelend imperium, ironisch genoeg nam na de val van het sultanaat in 1923 juist Mustafa Kemal Atatürk, stichter van de Turkse Republiek, zijn intrek. Op 10 november 1938 stierf hij hier en sindsdien staan de klokken in het paleis stil op de tijd van zijn dood: vijf minuten over negen. Ook hier verplichte rondleidingen opgejaagd door bewakers.
Di, wo, vr-zo van 09.00 tot 16.00 (nov-apr tot15.00), Dolmabahce Caddesi, Besiktas, tel. +90 212 236 9600.

Galatatoren

Tussen de middeleeuwse huisjes in Beyoglu staat één wolkenkrabber: de Galatatoren uit 1348 is 62 meter hoog. Bovenin de toren is een restaurant waar het net iets te authentiek Osmaans toegaat, compleet met sultan en harem, buikdansen en karaoke – deze dure toeristenval is het negeren waard. De toren zelf niet. Het terras is gratis toegankelijk; de lift naar boven kost TL 14.
Dagelijks van 9.00 tot 20.00, Galataplein, Galata, Beyoglu, tel. +90 212 293 81 80, www.galatatower.net.

Maagdentoren

Wat de scheve toren is voor Pisa, de Eiffeltoren voor Parijs of het Colosseum voor Rome, dat is de Maagdentoren (Kiz Kulesi in het Turks) voor Istanbul. Het op een rots in de Bosporus gelegen bouwwerk siert steevast de voorkant van toeristische brochures. Al in de vijfde eeuw voor Christus stond er een tolpost op het micro-eiland, dat later dienstdeed als mausoleum-, fort-, vuurtoren- en gevangeniseiland. In de 18e eeuw verrees de huidige barokke toren, die ’s avonds verhuurd wordt voor feesten en partijen. Overdag wordt het eiland nauwelijks bezocht en is het een romantische plek voor een kop koffie of lunch.
Ma-vr van 12.30 tot 17.30, restaurant dagelijks van 20.15 tot 23.00 (reserveren verplicht) bereikbaar per boot vanaf Ortaköy (Europese zijde, driemaal daags) en Salacak (Aziatische zijde, pendeldienst), tel. +90 216 432 4747, www.kizkulesi.com.tr.

Onze Heiland in Chora-kerk

De Onze Heiland in Chora-kerk wordt nauwelijks bezocht, terwijl er toch echt ’s werelds mooiste en best bewaarde Byzantijnse mozaïeken te zien zijn. In de 4e eeuw stond hier al een kerk, gebouwd door Constantijn de Grote, de huidige kerk kwam er in de 11e eeuw en de meeste mozaïeken en fresco’s stammen uit het begin van de 14e eeuw. Ze verbeelden de hele levensloop van Jezus en zijn belangrijker en indrukwekkender dan die in de Aya Sofia, die dan weer wél platgelopen wordt door toeristen.
Dagelijks van 09.30 tot 16.30, entree TL 5, Kariye Camii Sokak, Edirnekapi.

Cityexpert Tip: de moskee, zo doe je dat

Weinig toeristen die in Istanbul geen stap in een moskee zetten. Vergeet alleen niet dat die moskeeën niet gebouwd zijn als toeristische attracties, maar als heilige gebedshuizen. Handig om te weten:

Toeristen zijn welkom, behalve tijdens de gebedsdiensten. Na de oproep van de imam – via de speakers aan de minaretten – duurt het nog een klein uur voordat de dienst begint.

Stoor biddende moslims nooit en loop niet voor ze langs.

Let vooral in de moskeeën buiten het toeristencentrum op uw kleding; geen blote knieën of schouders en vrouwen bedekken hun hoofd.

Fotograferen mag bijna altijd, maar overdrijf het niet.

En uiteraard: schoenen uit.

Stadsmuur

De vijftien eeuwen oude stadsmuur, die zich uitstrekt van de Marmarazee tot de Gouden Hoorn, is de slechtst bezochte topattractie van Istanbul. De cijfers liegen er niet om: 6½ kilometer lang, tot twaalf meter hoog en vijf meter dik, uitgerust met 96 uitkijktorens en aan weerszijden fiere forten. De dubbele muur, opgetrokken door de Romeinse keizer Theodosius II, bood een millennium lang bescherming tegen belegeringen, totdat het de Ottomanen lukte erdoorheen te breken – het einde van het Byzantijnse Rijk en daarmee van de Middeleeuwen. Nu is het ’s werelds grootste Byzantijnse overblijfsel en het is mogelijk de hele lengte ervan te bewandelen.

Sirkeci

Istanbul telt twee grandioze treinstations. Sirkeci op de Europese oever, vlakbij het Topkapipaleis, is het roze voormalige station van de fameuze Oriënt Express. Tegenwoordig vertrekken hiervandaan de treinen naar de buitenwijken (‘Banliyö’), waar je als toerist niets aan hebt. Op de Aziatische oever staat het imposante station Haydarpasa voor de langeafstandstreinen naar Ankara en alle denkbare bestemmingen in Turkije en het buitenland – waaronder de wekelijkse Trans Asya Ekspres naar Teheran. Beide stations zijn, hoewel je niet snel in de trein zult stappen, een bezoek waard.

Miniatürk

Geen tijd om alle bezienswaardigheden te bezoeken? Geen nood, je kunt ze ook in het klein zien, netjes bij elkaar geplaatst. Miniatürk is het Madurodam van Turkije, waar veel van Istanbul te zien is, maar ook van de rest van het land. Naast Aya Sofia, Blauwe Moskee en Galatatoren zie je hier in één oogopslag het mausoleum van Atatürk in Ankara, de Selimiye-moskee in Edirne, het Sümelaklooster bij Trabzon en Nemrut Dagi in het zuidoosten. Heel Turkije op een voetbalveld. De hoogste cultuurambtenaar van Istanbul, die twintig jaar aan zijn plan voor Miniatürk werkte, liet zich inspireren door Madurodam. En daar waren ze weer zo onder de indruk van het Turkse vakmanschap dat de regel om geen maquettes in het buitenland te bestellen meteen overboord ging.
Dagelijks van 09.00 tot 18.00,entree TL 10, Imrahor Caddesi, Sütlüce (op de noordoever van de Gouden Hoorn voorbij de Halic-brug), Tel. +90 212 222 2882, www.miniaturk.com.tr.

Atatürk

Turkije wordt algemeen beschouwd als moslimland, maar dat klopt niet. Het is een moderne, democratische republiek met een strenge scheiding van moskee en staat – zo is het bij wet verboden om in een overheidsgebouw een hoofddoekje te dragen. Turkije werd in 1923 seculier, toen Mustafa Kemal Atatürk de laatste sultan wegstuurde. Hij stichtte de Turkse Republiek, met een nieuwe hoofdstad en een nieuwe taal – die hij en passant tijdens de lunch uittekende op een tafellaken. Om Atatürk kun je niet heen in Istanbul. Zonder hem had Turkije er nu totaal anders uitgezien. Wie iets wil begrijpen van Turkije en de Turken, doet dus een dagje Atatürk.

Een aardig begin is suite 101 in het Pera Palas (let op: wegens verbouwing tot nader order gesloten), het grand hotel dat in de belle époque werd gebouwd voor de chique passagiers van de Oriënt Expres. Atatürk verbleef er na het einde van de Eerste Wereldoorlog, toen Constantinopel bezet was en hij er de Onafhankelijkheidsoorlog en de val van het sultanaat bekokstoofde. Slapen in de suite kan niet meer; het is nu een minimuseum met muren vol vergeelde foto’s en geschilderde portretten, plus parafernalia als ’s mans panama, pyjama en pantoffels.

Al na een paar dagen verkaste Atatürk naar zijn nieuwe woonhuis in Sisli, zijn zus en moeder betrokken de bovenverdieping en zelf woonde hij op de eerste, totdat hij in mei 1919 naar Samsun vertrok op oorlogspad. Het roze huis is nu een van Turkijes talloze Atatürk-musea, met drie verdiepingen vol foto’s van de wieg tot het graf en memorabilia zoals het tafelkleed met wijnkringen en de nieuwe taal.

Na het verjagen van de sultan pikte Atatürk ook diens Dolmabahce-paleis in, dat aan het einde van het Ottomaanse Rijk de functie van sultanhuis had overgenomen van het Topkapi-paleis. Nadat hij Turkije opnieuw had uitgevonden, stierf Atatürk hier op 10 november 1938. Aan zijn woonvertrekken, die in verhouding tot de rest van het pretparkachtige paleis sober zijn ingericht, is niets veranderd. Zelfs de klokken staan stil op het moment van zijn overlijden. Op 10 november staat heel Turkije elk jaar om vijf over negen ’s morgens een minuut stil om de vader alle Turken te eren.