Lezen en zien

Voordat je op reis gaat is er voldoende voorpret in woord en beeld, pak behalve een reisgids ook eens een boek of film waar Istanbul een rol in speelt.

De TXT serie van Dominicus is volgens de uitgever een dwarsdoorsnede van de vertrouwde gids, in een compacte vorm. Wie een zakformaat boekje verwacht zit er echter naast. Het is een flink boekwerk bomvol tekst, waardoor het een beetje als een geschiedenisboek aandoet. Geen plaatjes, geen kleur, maar ook geen geld. Met een prijsje van minder dan acht euro is dit met recht een koopje. In 240 pagina’s lees je alles wat er over de stad te lezen en in de stad te zien is. Voor wie op zoek is naar leuke barretjes, hippe hotels en de beste terrasjes is dit niet de juiste koop, voor wie complete achtergrondinformatie wil wel.
€ 7,90, Nederlandstalig, 2009, 240p., ISBN 9789025745950, www.dominicus.info.

Nieuw is-ie niet, maar wel vernieuwd – meer foto’s, meer adresjes en een nog duidelijkere indeling. De 100% Istanbul reisgids is verdeeld in zes wijken die met behulp van wandelroutes worden verkend. Liever zelf op ontdekkingstocht? Geen probleem met de duidelijke beschrijvingen en plattegronden. Zo kom je nog eens ergens, want dit boekje mag dan misschien relatief dun zijn, er wordt wél aandacht besteed aan plekjes waar je bijna geen toerist tegenkomt. Het enige minpuntje is dat de nieuwe gids geen nieuwe wijken aandoet, in een stad zo hot and happening als Istanbul is dat eigenlijk een must. Maar met dit gidsje in de hand heb je een uitstekende basis om zelf nog eens wat dieper in de bruisende stad te duiken. Want handig is-ie zeker: 100% Istanbul is er wederom in geslaagd de chaos van Istanbul een behoorlijk stuk overzichtelijker te maken.
100% Istanbul, € 11,95, Nederlandstalig, 2010, 152p., ISBN 9789057674198, www.momedia.nl.

Hoewel Capitoolgidsen vaak rammelende vertalingen van de originele Eyewitness Guides zijn, is de Istanbul variant een goede basis voor een bezoek aan de stad. De vele foto’s en geïllustreerde plattegrondjes (ruim zevenhonderd!) die inzicht verschaffen in belangrijke bezienswaardigheden als het Topkapi-paleis en Dolmabahce-paleis zijn slim en handig. Tussen al het beeld door is er veel aandacht voor geschiedenis, cultuur en architectuur. En voor wie geen ruimte over heeft in zijn tas en/of portemonnee: in 2008 heeft Capitool een minigidsje uitgebracht waar verrassend veel informatie inpast.
€ 24,90, Nederlandstalig, 2005, 274p., ISBN 9789041033222 en de mini € 6,50, Nederlandstalig, 2008, 30p., ISBN 97890475023995 www.capitoolgids.nl/istanbul.

Een reisgidsje met daarin alleen de dingen die jij leuk vindt? Het kan bij CityZapper. Je bepaalt zelf welke categorieën – bezienswaardigheden, restaurants, shopping, uitgaan – in jouw gidsje komen en hoeveel aandacht er per onderwerp wordt besteed. Wil je alleen winkelen en uitgaan? Dan stel je een reisgids samen met alleen shopping- en staptips, die wordt gepersonaliseerd en thuisgestuurd. Elk gidsje heeft verder een algemeen gedeelte met informatie over de geschiedenis, het openbaar vervoer en do’s & taboos. CityZapper blijft up-to-date dankzij cityreporters: expats, airline crew en bewoners van de stad die altijd speuren naar de meest originele spots. www.cityzapper.nl en dan klikken op ‘mijn stedengids’.

Elke stedenfreak kent ‘m en dat is niet voor niets. Time Out kent alle hotspots: logeeradressen, bezienswaardigheden, restaurants, cafés, winkels, cultuur, uitgaan en uitstapjes. Alleen jammer dat deze gids, in tegenstelling tot bijvoorbeeld die van Londen of Barcelona, maar eens per drie jaar vernieuwd wordt – dat is voor een stad in transitie als Istanbul wat mager. De laatste editie is uit 2007.
€ 22,49, Engelstalig, 2007, 256p., ISBN 1846700108, www.timeoutistanbul.com/english.

Zoals de titel doet vermoeden: een verzameling van 101 bijzondere plekjes in de stad. Per plekje worden twee pagina’s gevuld met anekdotes, geschiedenis, tips van bewoners en meer moois. Het is niet écht een reisgids, maar wel een inspirerende start van een bijzonder bezoek aan Istanbul. Dankzij 101 maak je kennis met Ibrahim de Geschifte die zijn hele harem in de Bosporus liet verdrinken, volg je het spoor van eenzame dichter Hüseyin Dede en word je nieuwsgierig naar de verleidster Tugçe die volgens de overlevering het uitgaansgebied Nevizade Sokak onveilig maakt.
€ 18,50, Nederlandstalig, 2008, 220p., ISBN 9789044318609, www.101Istanbul.nl.

De beroemde budgetbijbel: de goedkoopste adressen voor wie geen cent te makken heeft, aangevuld met goed geschreven informatie over alle bezienswaardigheden, de geschiedenis en wat je nog meer wilt weten.
€ 16,95, Engelstalig, 5e ed. 2008, 268p., ISBN 1740599160 www.lonelyplanet.com.

Er verschijnen de laatste tijd nogal wat detectives waarin Turkije en met name Istanbul een rol speelt. Zo ook De Turkse Connectie, de tweede thriller van Marc Jacobs en Marike Vreeker, over rechercheduo Van Houten en De Wilde. De drukke metropool op de grens van oost en west, vormt natuurlijk een prachtig decor voor allerhande mysterieuze en duistere zaken. In dit boek volgt het Nederlandse rechercheteam het spoor van een gestoorde crimineel naar Istanbul, waar het voor heel wat meer uitdagingen komt te staan dan in eerste instantie verwacht. Het blijkt essentieel hier de weg te kennen, zowel letterlijk als figuurlijk. Een fijn boek voor in het vliegtuig, bij voorkeur onderweg naar Istanbul.
Marc Jacobs, Marike Vreeker – De Turkse Connectie, Uitgeverij Kok, ISBN 978 90 330 09 273, € 19,50.

Het is geen reisgids, het is geen roman, het is geen geschiedenisboek. Hoe noem je een boek dat van alles een beetje is? Een leunstoelreisboek, aldus de uitgever van de nieuwste publicatie over Istanbul. Schrijver Hans van de Heijde kent de stad goed en beschrijft haar roerige geschiedenis in het licht van de hedendaagse sfeer – en dat is er één van weemoed. Al lezend reis je door Istanbul; dat kan je vanuit de luie stoel doen, maar als je zelf graag reist is de neiging de stad te bezoeken maar moeilijk te weerstaan. Na het lezen van Naar de stad van weemoed heb je in elk geval een goed beeld van het Istanbul van vroeger én dat van nu. En dat is een uitstekend startpunt voor een mooie reis.
Hans van der Heijde – Istanbul Naar de stad van weemoed, uitgeverij L.J. Veen, ISBN 978 90 204 1029 7, € 19,90.

Het heeft even geduurd, maar het resultaat mag er zijn. De gloednieuwe roman van Orhan Pamuk heet ‘Het museum van de onschuld’ en is wederom een ode aan Istanbul. De insteek is het heftige liefdesverhaal van Kemal en Füsun, maar eigenlijk is de stad in de jaren 70 de hoofdpersoon. Als onderdeel van de Istanbulse jetset worstelt Kemal met een dubbelleven in oosterse tradities en moderne westerse invloeden. Een indrukwekkend verhaal dat zich afspeelt op het breekpunt van twee werelden.
Orhan Pamuk – Het museum van de onschuld, uitgeverij De Arbeiderspers, ISBN 9789029571449, € 34,95.

Orhan Pamuk is Turkijes beroemdste én meest controversiële schrijver. Ondanks pleidooien van Nobelprijswinnaars Günter Grass, José Saramago en Gabriel García Márquez, vervolgde de Turkse staat Pamuk nadat hij zich in een interview had uitgesproken over het grootste Turkse taboe: de Armeense kwestie. Erover spreken is bij wet verboden, maar onder zware druk van de Europese Unie liet Turkije de aanklacht vallen. In Istanbul, herinneringen en de stad schetst Pamuk met schwung een tocht die hij in de jaren 70, met gebroken hart en al spijbelend van de universiteit, maakte in een veerpont met trillende raampjes en een motor uit het jacht van een pasja, van de Galatabrug naar Eyüp. Pamuks tocht doet hem denken aan het weemoedige Istanbul van decennia eerder, wat de nodige jeugdherinneringen bij hem losmaakt. De 444 pagina’s lezen weg als memoires, stadskroniek, geschiedenisboek en reisgids tegelijk.
Orhan Pamuk – Istanbul, herinneringen en de stad. Vertaald door Hanneke van der Heijden, uitgeverij De Arbeiderspers, ISBN 90 295 6314 1, € 25.

Een epos zoals alleen Louis de Bernières (bekend van Captain Corelli’s Mandolin) dat kan schrijven. Het boek geeft een aangrijpend beeld van de ondergang van het Ottomaanse Rijk en de opkomst van het moderne Turkije onder leiding van Mustafa Kemal (Atatürk). Hoewel het verhaal zich voor het overgrote gedeelte in een klein dorpje in Anatolië afspeelt is het absoluut interessante kost voor wie Istanbul bezoekt. Wat er zich in dit dorpje afspeelt gebeurde ook in de steden (zie ’Güz Sancisi’ hieronder). Je moet wel van De Bernières – trage – schrijfstijl houden.
Louis de Bernières – Vogels zonder vleugels. Vertaald door Tinke Davids, uitgeverij De Arbeiderspers, ISBN 9789-0295-04-669, € 16,95

Een aangrijpende film over het verjagen van de Grieken uit Istanbul in 1955. Deed nogal wat stof opwaaien; veel Turken kunnen zich de pogroms niet voorstellen, de weinige Grieken die nog in de stad over zijn twijfelen geen moment. Güz Sancisi (“De pijn van de herfst”) is gebaseerd op het boek van Yılmaz Karakoyunlu en vertelt het verhaal van de zoon uit een rijke Turkse familie die verliefd wordt op zijn Griekse buurmeisje. Hun liefde en de politiek staan in de herfst van 1955 helaas lijnrecht tegenover elkaar…

Alexander Hacke componeerde de filmmuziek voor Gegen die Wand en verving later een bassist in de populaire Turkse band Basba Zula. Fatih Akin volgt hem en maakt met Crossing the Bridge: The Sound of Istanbul een documentaire over Istanbuls levendige muziekscene.

Moderne variaties van vijf eeuwenoude sprookjes, was in Turkije goed voor ophef. Met Azra Akin, de Turks-Nederlandse Miss World.

Ingetogen filmhuisfilm met prachtige beelden van een ondergesneeuwd Istanbul. Werd een onverwachte hit op het Filmfestival Rotterdam.

Broeierige film van Italiaans-Turkse regisseur Ferzan Ozpetek over Italiaan die een vervallen badhuis in Istanbul erft en er zo snel mogelijk vanaf wil – maar dat loopt anders. Van dezelfde regisseur: Harem Suare (1999).

Een waargebeurd verhaal, of in ieder geval gebaseerd daarop. Een Amerikaanse student wordt beschuldigd van drugssmokkel en ondergaat in de Istanbulse Sagamilcar gevangenis barbaarse vernederingen. Met de werkelijkheid werd een loopje genomen en daarover zijn de Turken nog steeds verontwaardigd, zo erg zelfs dat filmmaker Alan Parker zijn excuses aanbiedt.

Bontgekleurde, heerlijk oubollige film met Peter Ustinov over een diamantroof in het Topkapi-paleis.

Agatha Christie-verfilming over Poirot en de moord in de beroemde trein naar Istanbul.

James Bond was hier, twee keer zelfs. Sean Connery peddelt door het Verzonken Paleis (Yerebatan Sarayi) om uiteindelijk in het Sirkecistation op de Oriënt Express te springen en Pierce Brosnan doet een rondje om de Maagdentoren (Kiz Kulesi), schuilplaats van de snode Elektra.