Musea

Kunst van toen en nu

De geschiedenis van Istanbul gaat zo ver terug – van Byzantium vanaf de derde eeuw via Constantinopel vanaf de 15e naar de huidige benaming vanaf 1930 – dat je wel eens vergeet dat er ook een moderne kunstscene is. Eén kijkje in Istanbul Modern brengt daar verandering in, maar er zijn meer bijzondere plekjes waar de hedendaagse kunst welig tiert. Hieronder een overzicht van de (meer of minder) bekende musea en de bij de incrowd beminde galeries.

Ahsen Erdogan werkt als journalist bij het gerenommeerde Turkse kunstmagazine P. Ze is dol op moderne kunst en bezoekt behalve een museum als Istanbul Modern ook graag kleinere boetiek galeries en minder bekende musea. Haar favorieten zijn Milli Reasürans, Galeri Apel en X-ist. Ze woont in Galata, vlakbij de toren, en zou nergens liever willen zijn dan in Istanbul. Ahsen is ervan overtuigd dat de stad een grote inspiratie is voor kunstenaars en stroopt de galeries af op nieuw talent.

Het Istanbul Modern kan zich meten aan het Parijse Pompidou of Londense Tate Modern. De kunst is vooral Turks, maar ook internationaal en varieert van voorzichtig modern tot onbegrijpelijk experimenteel en van schilderijen en sculpturen tot videokunst en installaties. Zoals False Ceiling van Richard Wentworth, een ‘vals plafond’ van boeken uit oost en west. Of het kunstwerk van Christian Boltanski, een kopieerapparaat waarop persoonlijke memorabilia kunnen worden vergroot, om aan de muren van het museum te plakken. Behalve de vaste collectie zijn er wisselende tentoonstellingen, een bioscoop, mediatheek, museumwinkel en café met topterras.
Di-zo van 10.00 tot18.00 (do tot 20.00), entree TL 7 (do gratis), Meclis-I Mebusan Caddesi, Liman Isletmeleri Sahasi, Antrepo No. 4, Tophane, Karaköy, tel. +90 212 334 7300, www.istanbulmodern.org.

Het Pera Museum maakte zich al bij de opening populair door af te trappen met een overzichtstentoonstelling van Henri Cartier-Bresson, de legendarische Magnum-fotograaf. Het fonkelnieuwe museum telt vijf verdiepingen en huist in Beyoglu in het voormalige Bristol Hotel uit 1893. Na het Sadberk Hanim Museum en Rahmi Koç Museum is dit het derde prestigieuze particuliere museum in Istanbul van de steenrijke familie Koç. Permanent zijn de collecties Ottomaanse schilderijen, Anatolische maten en gewichten van de prehistorie tot Atatürk, en 18e- tot 20e-eeuwse tegels en keramiek uit Kütahya – allemaal uit de verzameling van de bevriende en ook al puissant rijke familie Kiraç.
Di-za van 10.00 tot 19.00, zo van 12.00 tot 18.00, entree TL 7, Mesrutiyet Caddesi 141, Tepebasi, Beyoglu, tel. +90 212 334 9900, www.peramuzesi.org.tr.

Het Ibrahim Pasa-paleis, waar dit museum in gevestigd is, werd door de gelijknamige grootvizier in 1524 gebouwd en was in één klap het grootste privépaleis van het Osmaanse Rijk. Nu is er keramiek, glaswerk, beelden en andere kunst uit het prille begin van de Islam tot nu te zien, plus de oudste tapijten ter wereld en een enorme collectie kalligrafie – want daar konden de Osmanen wat van. Het terras van het museumcafé kijkt uit op het Hippodroom.
Türk ve Islam Eserleri Müzesi, di-zo van 09.00 tot 16.00, At Meydani Sokak 46, Sultanahmet, tel. +90 212 518 1805

Niemand lijkt het Mozaïekmuseum te kennen, terwijl het toch zo’n beetje tegen de Blauwe Moskee aangeplakt is. In de jaren 50 van de vorige eeuw werd hier een spectaculaire archeologische ontdekking gedaan: een kolossaal mozaïek dat ooit toebehoorde aan het Byzantijnse Grote Paleis op deze plek. Er werd prompt een gebouw overheen gezet en met engelengeduld werd het mozaïek schoongemaakt.
Büyüksaray Mozaik Müzesi, di-zo van 09.30 tot 16.30, Arasta Carsisi, Torun Sokak 103, Sultanahmet, tel. +90 212 518 1205

Turkijes allereerste museum en ook één van ’s werelds grootste. Het archeologisch museum is geopend in 1891 en met een collectie van ruim een miljoen stuks absoluut het bezoeken waard.
Di-zo van 09.00 tot 16.30, Topkapi Sarayi, Sultanahmet, tel. +90 212 520 7740

Museum met de grootste privécollectie van Osmaanse kunst ter wereld. De steenrijke zakenman Sabanci, die er ook een filantropische stichting en een universiteit op nahoudt, stelde er zijn eigen paleis in een chique buitenwijk aan de Bosporus voor ter beschikking. Pronkstuk is de collectie Osmaanse goudkalligrafie die eerder een jaar lang werd bestudeerd op Harvard en is uitgeleend aan niet de minste musea: Metropolitan, Guggenheim en Louvre.
Di, do, vr, zo van 10.00 tot 18.00, wo en za 10.00 tot 22.00,entree TL 3, Sabanci Universitesi, Istinye Caddesi 22, Emirgan, tel. +90 212 277 2200, muze.sabanciuniv.edu.

Dit groots opgezette technologiemuseum is volgestouwd met opengewerkte huishoudelijke apparatuur en computers, maar vooral transportmiddelen, van een roze Cadillac De Ville Coupé cabrio uit 1956 tot peperdure Riva-speedboten en de treinwagon van de sultan. Buiten staat een Douglas DC-3-vliegtuig en in de Gouden Hoorn dobbert een heuse duikboot. Aan het einde van de tentoonstelling verschijnt meneer Koç zelve, de oprichter van het museum en rijkste man van Turkije – in was, omringd door prullaria die hij terugbracht van zijn wereldreizen.
Di-vr van 10.00 tot 17.00, za-zo van 10.00 tot 19.00, Hasköy Caddesi 27, Hasköy, www.rmk-museum.org.tr.

Het speelgoedmuseum in een Ottomaanse villa in de Aziatische wijk Göztepe heeft vier verdiepingen met vierduizend speelgoedjes uit de privéverzameling van schrijver-dichter Sunay Akin. Het oudste stuk is een Franse speelgoedviool uit 1817, maar er zijn ook stokoude porseleinen poppen uit de VS, Steiff-teddyberen uit Duitsland en tinnen soldaatjes uit Turkije. De omweg waard.
Oyuncak Müzesi, di-vr van 09.30 tot 18.00, za-zo van 09.30 tot 19.00, Omerpasa Caddesi, Dr. Zeki Zeren Sokak 17, Göztepe, www.istanbuloyuncakmuzesi.com.

Toegegeven: het is een eind uit de richting, maar wie iets van de Turken wil begrijpen moet hun nationale volksheld kennen; Mustafa Kemal Atatürk, de ‘Vader der Turken’ en stichter van de Turkse Republiek. Een bezoek aan zijn roze woonhuis is dus een verplicht nummer. Drie verdiepingen vol parafernalia, van ’s mans zijden ondergoed tot het tafelkleed waarop hij het nieuwe Turkse alfabet optekende tijdens een lunch in 1928.
Di-za van 09.00 tot16.00,entree gratis, Halaskargazi Caddesi 250, Sisli, tel. +90 212 240 6319

In de Krimoorlog vochten de Engelsen zij aan zij met de sultans tegen de tsaren. Gewonde soldaten werden met scheepsladingen tegelijk overgevaren naar Constantinopel. Maar: de barakken puilden uit, eten, drinkwater, beddengoed en schone kleren waren er niet, tyfus en cholera wel. De soldaten hadden een grotere kans om hier te sterven dan aan het front, totdat Florence Nightingale zo’n beetje de halve moderne verpleegkunde uitvond om het sterftecijfer terug te dringen. De toren waarin ze woonde en werkte, is nu een museum, met foto’s en prenten, haar bureautje en bed, en de beroemde lamp waarmee ze ’s nachts door de gangen waarde om voor haar patiënten te zorgen.
Het museum huist in het hart van de Selimiye-kazerne, de zwaarbewapende thuisbasis van het Eerste Leger van Turkije. Zomaar binnenlopen gaat niet. Je moet 48 uur van tevoren een fax sturen met een kopie van je paspoort, het telefoonnummer waarop je bereikbaar bent en de gewenste datum en tijd van je bezoek, en dan belt het leger terug met toestemming. Paspoort mee en geduldig alle controles doorstaan – hoe dieper je de kazerne binnendringt, hoe hoger de rangen worden en hoe beter men Engels spreekt, totdat de enthousiaste rondleiding uiteindelijk wordt gedaan door een heuse driesterrengeneraal.
Selimiye-kazerne (Selimiye Kislasi), Cesme-I Kebir Caddesi, Selimiye, tel. +90 216 5531009, fax +90 216 3107929, bereikbaar per veerboot van Eminönü naar Harem.

Dit is de eerste hedendaagse kunstgalerie van Istanbul en bestaat inmiddels zo’n vijftien jaar. Het gebouw waarin de galerie huist – een winkelcentrum met de naam Milli Reasürans – is ontworpen door twee Turkse architecten en een kunstwerk op zich. De collectie binnen heeft ook regelmatig veel verwijzingen naar architectuur, maar het aanbod verschilt.
Di-za van 11.00 tot 16.30, Tesvikiye Caddesi 43/57, Tesvikiye, tel. +90 212 231 47 30, www.millireasuranssanatgalerisi.com

Deze galerie is favoriet bij Istanbulse kunstliefhebbers, naar eigen zeggen vanwege de bijzonder sfeer die er hangt. Galeri Apel is in 1998 opgericht en exposeert alleen kunst die bij de architectuur en sfeer van het gebouw past. Veel thema-exposities van Turkse kunstenaars.
Di-za van 11.30 tot 18.30, Hayriye Caddesi 5A, Galatasaray, tel. +90 212 292 72 37, www.galeriapel.com

Het meer dan alleen een galerie, het is een project. X-ist wil niet alleen verkopen, maar juist ook inspireren. Er wordt veel aandacht besteed aan jonge talenten die nergens anders een platform vinden en zet steeds meer de toon in de hedendaagse Turkse kunstwereld. Het is een populaire hangout voor artiesten, die je maar wat graag welkom heten.
Abdi Ipekci Caddesi, Kasikcioglu Apartments 46, tel. +90 212 291 77 84, www.artxist.com

Heeft u vragen, opmerkingen of aanvullingen over de stad, aarzel niet en mail de cityexpert, onder vermelding van uw abonneenummer of adresgegevens, via cityexpert@anwb.nl. Nog geen abonnee? Wilt u gebruik maken van deze extra service én elke maand REIZEN Magazine op uw deurmat? Sluit dan hier een (proef)abonnement af.