Entertainment

Theater en de Engelse ziel
‘All the world’s a stage.’* U weet natuurlijk wie dat gezegd heeft, en waarschijnlijk weet u ook dat dat nergens zo waar is als in Engeland. Engelsen zijn de grootste toneelspelers ter wereld. Dat komt omdat ze meer oefenen dan welk volk ook: zo’n 24 uur per dag. Het ontgaat geen enkele bezoeker van het land dat Engelsen onwaarschijnlijk vormelijk en beleefd zijn. Wanneer je ze iets beter leert kennen (of per ongeluk na sluitingstijd een pub passeert), ontdekt je dat die beleefdheid een laagje fineer is.

In nuchtere toestand zijn Engelsen een sociaal wat geremd en onhandig volk. Om daar een mouw aan te passen, hebben ze een heel systeem van regeltjes, tradities, gewoontes en beleefdheidsfrases ontwikkeld, en zolang iedereen zich daaraan houdt gaat er niets mis. Dus zegt een Engelsman ‘sorry’ als jij tegen hem aanbotst, roept hij enthousiast ‘marvellous!’ als hij iets afschuwelijk vindt, en nodigt hij je uit eens langs te komen als hij hoopt je nooit meer te zien. De dodelijkste opmerking die een Engelsman kan maken, is: ‘interesting’. Je zou kunnen zeggen dat de Engelsen een hypocriet volk zijn. Daarmee sla je weliswaar de spijker op zijn kop, maar ga je voorbij aan een interessante keerzijde van de Engelse onoprechtheid: hun geweldige theatertraditie. Die is al honderden jaren oud en tot de dag van vandaag springlevend. En nergens kun je dat zo goed aan den lijve ondervinden als in Londen. Hieronder volgt een beknopt overzicht van de Londense theaterwereld: waar moet je zijn voor welke vorm van theatraal vermaak?(* Inderdaad: deze woorden zijn afkomstig van Jaques (zonder c, spreek uit: Dzjeekwis) uit Shakespeare’s As You Like It. Complimenten!)

Het hart van wat Londens ‘Theatreland’ wordt genoemd, is het West End, een gebied dat grofweg wordt begrensd door de Undergroundstations van Oxford Circus, Tottenham Court Road, Covent Garden, Embankment en Piccadilly Circus. Stap een van deze stations uit (en die van Leicester Square en Charing Cross) en je bevindt je altijd in de buurt van een of meer theaters. Overigens wordt met de term ‘West End’ niet alleen een deel van Londen bedoeld, maar ook een bepaald type theater, namelijk dat van de blockbuster. In de theaters van het West End vind je vooral de grote publieksshows.

Jaarlijks trekt Londens ‘Theatreland’ ruim 13 miljoen bezoekers. De meerderheid gaat naar musicals, zoals die van Andrew Lloyd Webber en zijn collega’s. Anders dan in Nederland, waar dergelijke shows meestal slechts gedurende een aantal maanden worden opgevoerd, blijven de musicals in Londen dikwijls jaren en jaren staan. Het in 2002 verdwenen Cats draaide 21 jaar en het nog altijd populaire Les Misérables zit momenteel zelfs in zijn 23ste jaargang! Door deze praktijk is het mogelijk flink in dergelijke voorstellingen te investeren, en dikwijls zie je dat in de kwaliteit van de productie terug. Toch kunnen langlopende shows ook hun nadelen hebben. Een show die al een flink aantal jaren speelt, is meestal al aan zijn tweede of derde cast toe, en het laat zich raden dat het niveau van de artiesten in de loop der jaren niet toeneemt. Ook kan een opvoering gaandeweg iets onmiskenbaar routineus krijgen.

De populariteit van de musical is gemakkelijk verklaarbaar: het genre is laagdrempelig en de eventuele taalbarrière speelt een ondergeschikte rol. Dit is uiteraard ideaal voor de vele buitenlandse toeristen die Londen bezoeken. Technisch zitten de shows vrijwel altijd uitstekend in elkaar, en meestal compenseert dit bij langer lopende programma’s de eventuele routine en de wat mindere cast. Enkele actuele voorbeelden van populaire musicals: The Phantom of the Opera, Joseph and the Amazing Technicolor Dreamcoat (Lloyd Webbers eerste), Oliver!, Mamma Mia, Chicago, de Monty Python-bewerking Spamalot, Billy Elliot (muziek van Elton John), The Lion Kink, Dirty Dancing en Grease.

Ook de toneeluitvoeringen die in het West End worden aangeboden, richten zich op het grotere publiek. Toch is de sfeer hier wezenlijk anders: kleinschaliger en ook een tikje meer highbrow en upmarket, om het maar eens in goed Nederlands te zeggen. Toch is het echt niet allemaal Shakespeare, Ibsen, T.S. Eliot, Pinter, Sophocles en Pirandello wat de klok slaat (al kun je momenteel van al deze auteurs een of meerdere stukken bekijken in Londen). Er zijn ook theaterbewerkingen te zien van Girl With A Pearl Earring en Brief Encounter, die de meesten van ons vooral via het witte doek kennen.

En dan is er natuurlijk het langstlopende toneelstuk ter wereld, The Mousetrap van Agatha Cristie, dat al sinds 1952 bijna elke avond wordt opgevoerd. Laagdrempelig, sfeervol en onderhoudend, dus wat mij betreft een aanrader. Omdat de plot in het werk van Agatha Christie een cruciale rol speelt (‘Wie is de moordenaar?’), sluiten cast en publiek aan het eind van elke voorstelling een verbond met elkaar, waarin ze beloven niets over het kern van het verhaal te verraden.Het niveau van de Londense toneelvoorstellingen is meestal uitgesproken hoog, om niet te zeggen wereldtop. Logisch, de groten der aarde staan hier op de posters. In 2008 waren/zijn onder meer te zien: Derek Jacobi in Twelfth Night, Vanessa Redgrave in The Year of Magical Thinking, Ralph Fiennes in Oedipus en Kevin Spacey in Speed-the-Plow.

Alvast twee tips voor 2009: Judie Dench in Madame De Sade en Jude Law in Hamlet! Tot de niet-commerciële theaters, die dus niet tot de ‘West End’ worden gerekend en er soms ook geografisch niet in liggen, behoren onder meer het National Theatre (het grote, van buiten uiterst naargeestige betonnen complex op de zuidoever), het Globe Theatre (een replica van Shakespeare’s theater, ook op de zuidoever), The Old Vic, The Young Vic en The Royal Court Theatre.

Naast het gevestigde theater telt Londen talloze locaties waar meer alternatieve vormen van toneel en verwante voordrachtskunst wordt uitgevoerd. Dit wordt fringe theatre of kortweg fringe genoemd, letterlijk: marge, periferie. (In New York hanteert men de term Off-Broadway.) Vaak gaat het daarbij om zaaltjes boven of achterin pubs of andere informele gelegenheden. Het niveau loopt uiteen van goedbedoeld amateur-theater tot hemelbestormend werk van nu nog onbekend maar aankomend toptalent.

Je moet er natuurlijk behoorlijk goed Engels voor verstaan, en zelf dan is er een gerede kans dat de nodige grappen langs je heen gaan (behalve als je het geluk hebt dat Hans Teeuwen in town is), maar als je in de stemming bent voor een (stand-up) comedian is Londen the place to be. Het genre maakt er al enige tijd een flinke bloei door. Vanouds is The Comedy Store, vlakbij Piccadilly Circus, de bekendste locatie, maar er zijn veel meer plekken waar nijvere grappenmakers hun kunsten vertonen (zie websites onderaan). Let op: comedy-shows concentreren zich op de vrijdag- en zaterdagavond.

De filmcultuur heeft in Londen wel eens bloeiender tijden beleefd. Veel kleinere zalen uit het arthouse-circuit hebben de deuren moeten sluiten. Het beeld van de Londense bioscoopwereld wordt dan ook bepaald door grote multi-screen bioscopen. Ook best leuk trouwens, laten we niet blasé doen! En meestal draaien de grote internationale blockbusters in Londen een stuk eerder dan in Nederland. Leicester Square is met de bioscoopcomplexen Empire, Odeon Leicester Square, Odeon West End en Vue het filmmekka van Londen.

Mag het een tikkeltje artistieker wezen? Dan is het BFI South Bank (BFI = British Film Institute), gelegen tussen het National Theatre en de Royal Festival Hall, een prima adres. Jaarlijks worden hier meer van duizend films vertoond, van de vroegste Chaplins tot de nieuwste Juliette Binoche. Het iets verderop gelegen BFI Imax biedt spektakel op Europa’s grootste filmscherm, soms ook in 3D.Ook de Barbican verdient een vermelding als het om film gaat. In deze multifunctionele cultuurtempel aan de rand van de wijk Clerkenwell (zie ook de reportage die via deze site is aan te klikken) zijn zowel oude klassiekers als cultfilms te zien.

Kijk voor het huidige aanbod van musicals en toneel op www.londontheatre.co.uk.
Op www.londonnet.co.uk vind je alles wat je weten wilt over film, theater, comedy, clubs, muziek – you name it.

Het weekblad Time Out biedt zeer uitgebreide informatie over alle vormen van entertainment in Londen, inclusief korte recensies. Ook de website van het blad is erg nuttig: www.timeout.com/london.

Ook vrijdag-editie van de Londense krant Evening Standard en de zaterdagse editie van The Guardian (The Guide-bijlage) bevatten veel informatie over theater, film en ander entertainment. Hun websites: www.thisislondon.co.uk en www.guardian.co.uk.

Gegevens over alle (stand-up) comedy-cubs in Londen, informatie over de artiesten, recensies etc. zijn te vinden op: www.comedyonline.co.uk. Kijk ook op: www.chortle.co.uk

Alles over BFI Southbank en BFI Imax op www.bfi.org.uk.Alles over film (en andere cultuur) in de Barbican: www.barbican.org.uk

In veel theaters heerst de alleraardigste Britse gewoonte dat je vóór de voorstelling aan de bar al je pauzedrankje kunt bestellen. Dat staat dan al op je te wachten als je in de pauze de foyer binnenkomt. Natuurlijk is het laatste koolzuur dan inmiddels uit je pint verdwenen en begint hij al aardig lauw te worden, maar dat is juist reuze Engels.

Theaters te over in Londen, maar op straat gebeurt ook genoeg. In Covent Garden tref je bijvoorbeeld deze opera zingende straatartiest aan.

Als je in Londen plekke kaarten voor een voorstelling binnenshuis wilt reserveren, kun je het beste naar één van de volgende plekken gaan:

Het kantoor van Keith Prowse in het Britain & London Visitor Centre op Lower Regent st.
Het bureau TKTS op Leicester Square waar je vanaf 12 uur ‘s middags terecht kunt voor afgeprijsde kaartjes, zoals niet afgehaalde reserveringen voor half geld

Als je van een kaartjesbureau gebruikt maakt, kies er dan een die in de krant of in uitgaansbladen zoals Time Out adverteert, of controleer dat het bureau lid is van de Society of Ticket Agents and Retailers (STAR). Hiervan zijn de grote bureaus lid, zoals Globaltickets, Really Useful Theatres en Ticketmaster. Bel de STAR hulplijn, tel. +44 (0)870 603 9011 voor meer informatie.
Let bij het kopen van kaartjes altijd op het volgende:

Zorg dat je de nominale waarde van het kaartje onder ogen krijgt (kaartjesbureaus berekenen reserveringskosten, die niet meer dan 25% van de nominale prijs van het kaartje mogen bedragen)

Vraag om een plattegrond van de zaal te zien

Controleer of de zitplaats beperkt zicht op het toneel heeft (dan moet hij goedkoper zijn)

Teken geen enkel formulier, daarmee vergeef je misschien je rechten.

Het is zeer onverstandig om kaartjes te kopen van illegale verkopers die buiten de deur van het theater staan, deze kaartjes zijn vaak vervalst.

Problemen met kaartjes?

Neem dan contact op met:
Development Office,
The Society of London Theatre,
32 Rose Street,
Londen WC2E 9ET
Bron: Brits Verkeersbureau www.visitbritain.com