Top 10 bezienswaardigheden

Wat de grachtengordel is voor Amsterdam, dat is Gamla Stan voor Stockholm: pracht en praal uit de Gouden Eeuw met kleurige koopmanshuizen, fijne pleinen en een majestueus koninklijk paleis. Vanaf het dak is te zien waarom Amsterdam het aflegt tegen Stockholm als het ‘Venetië van het Noorden’. Andere attracties zijn even koninklijk: de kathedraal Storkyrkan is het toneel van sprookjeshuwelijken en kroningen en in de Riddarholmskyrkan rusten alle Zweedse monarchen sinds de 17e eeuw. Verder een handvol verrassende musea, zoals voor de Nederlands-Zweedse volkszanger Cornelis Vreeswijk, en het stadsplein Stortorget met leuke cafés en terrassen.

Niks geen saai en stoffig wetenschapsmuseum; het nieuwe Nobelmuseum is modern en lekker hightech. Klein, dat wel, maar inventief genoeg ingericht om er zomaar een dagdeel zoet te zijn. Twee filmschermen vertonen filmpjes over Nobelprijswinnaars. In mooi uitgelichte vitrines prijkt de beroemdste vinding van geboren Stockholmer Alfred Nobel, het dynamiet. In het ‘e-museum’ is een complete bewegende Nobel-encyclopedie te bekijken. Interactieve apparaten verschaffen inzicht in de werking van het menselijk lichaam of elektromagnetische velden. Andere Nobel-locaties zijn het Stadhuis waar jaarlijks het chique Nobel-diner plaatsvindt, en ’s mans laatste rustplaats op de Norra Begravningsplatsen.

Stockholm wordt omringd door dertigduizend eilandjes. Bijna elke Stockholmer heeft er een buitenhuis. ’s Zomers wordt er gevaren, gezwommen en gepicknickt. ’s Winters worden er stapels boeken weggelezen op een rendiervel voor het knappend haardvuur of zit men te zweten in een van de ontelbare kleine houten sauna’s met zeezicht. Ook bezoekers zijn welkom; een snelle rondvaart doe je al in tweeënhalf uur, maar je kunt er ook een dagtrip van maken of, nog leuker, naar hartelust meerdaags eilandhoppen. Op verschillende eilanden zijn bezienswaardigheden, restaurants en terrassen aan de waterkant en rustieke hotels.

De monumentale gietijzeren Katarinahissen werd in 1881 gebouwd om de Stockholmse bevolking van Gamla Stan naar het 38 meter hogere Södermalm te tillen. De huidige constructie dateert uit 1935 en is sindsdien onafgebroken in gebruik als openbare lift; een kaartje kost vijf kronen. Eenmaal boven beland je op een duizelingwekkend panoramaplatform met het meest gefotografeerde uitzicht op Gamla Stan, de omringende stadseilanden en de archipel. Het bijbehorende restaurant, Gondolen, serveert goed Zweeds eten voor de hoofdprijs, of naar de bar voor een cocktail met spectaculair uitzicht.

Ooit was Djurgården – letterlijk ‘dierentuin’ – het jachteiland van Zweedse koningen. Fazanten, vossen en beren werden hier koninklijk afgeknald. Nog steeds is het eigendom van de koning, maar hij liet Djurgården transformeren tot preteiland voor het volk. Topattracties te over, zoals pretpark Gröna Lund Tivoli, openluchtmuseum Skansen en Astrid Lindgrens Junibacken – of ‘Pippi Langkous-land’. Daarachter ligt een grote groene oase met woeste stukken bos, picknickvelden, strandjes en wandel- en fietspaden. In het weekend komen Stockholmers met duizenden tegelijk naar het eiland, maar het is groot genoeg en dus is er altijd nog wel ergens een stil plekje te vinden.

De moderne glazen cultuurtempel Kulturhuset is het enorme epicentrum van Stockholms culturele leven, met winkels, galeries, cafés, restaurants en een fijn dakterras. Leuk is de Läsesalongen, een hip ingerichte bieb vol boeken over film, theater, beeldende kunst, mode en design plus literatuur uit eigen land, en de Serieteket, de enige stripbibliotheek van Zweden en wie weet van Europa. Verspreid over drie galeries zijn er fototentoonstellingen. Kekke spulletjes voor thuis bij elkaar shoppen kan in de designsupermarkt in de kelder en in het hippe café op het dak wordt elke donderdag geswingd op jazz uit het interbellum met uitzicht op nachtelijk Stockholm.

In de stad staat het koninklijk werkpaleis, maar op een uur varen per stoomboot staat het woonpaleis: Slot Drottningholm. Koning Carl Gustaf en koningin Silvia krijgen hier jaarlijks honderdduizend nieuwsgierige bezoekers op de koffie. Het 17e-eeuwse barokke paleis is een van Stockholms twee Unesco-monumenten, vanwege het in Franse rococostijl gebouwde exotische Chinees Paviljoen, de op Versailles geïnspireerde paleistuin en de kloeke 18e-eeuwse koninklijke kasteelkerk. Maar het onbetwiste hoogtepunt is het zwierige slottheater, dat vakkundig in oude luister is hersteld, compleet met de oorspronkelijke toneeltechniek en antieke theaterrekwisieten. De stoomboot vertrekt tweemaal daags vanaf de steiger aan de Stadshusbron.

Greta Garbo ligt mooi op de monumentale Skogskyrkogården-begraafplaats, Stockholms ándere Werelderfgoed. Begin vorige eeuw raakten in Europa de toenmalige babyboomers op leeftijd en dus moesten er snel nieuwe begraafplaatsen komen. Andere steden schiepen romantische parken met krullende landschappen en zwierige architectuur, maar Stockholm deed het anders. Een modern functionalistisch ontwerp kwam van de jonge architect Gunnar Asplund, die later faam zou maken met de Stadsbibliotheek en de Skandia-bioscoop. Een invloedrijk toonbeeld van vroeg-20e-eeuwse landschaparchitectuur van wereldbelang, aldus de Unesco. Gek genoeg komt hier geen kip. Misschien maar beter ook, getuige Garbo’s levensmotto: “I vant to be alone.”

De Vasa was het grootste, machtigste en mooist opgesmukte oorlogsschip ter wereld. Maar tijdens de eerste reis in 1628 bezweek ze, een paar minuten na afvaart, onder het gewicht van alle wapentuig aan boord. Ruim drie eeuwen lag het schip op de zeebodem. Een halve eeuw geleden werd het schip herontdekt en bleek het bijna volledig intact. De berging was een twee jaar durende monsteroperatie en een waar mediacircus. Nu is een van de grootste scheepsrampen uit de geschiedenis een van de fascinerendste musea ter werel

Na het Londense SoHo en het New Yorkse NoHo heeft Stockholm SoFo, dé hippe buurt du jour. De straten op het eiland Södermalm, ten oosten van Götgatan en ten zuiden van Folkungatan (SoFo: South of Folkungatan), staan bol van de funky modewinkeltjes, experimentele galeries, relaxte cocktailbars en terrassen, betaalbare restaurants en sushitentjes. ‘s Morgens is hier niks te beleven, want het jonge volk van SoFo komt niet voor twaalf uur z’n nest uit, maar alles blijft lang open. Leukste plek: de terrassen aan het parkje Nytorget. Gekste plek: Boule 1, jeu de boules-hal met dertien banen en dj’s.